Mowa nie jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wrodzon\u0105. Dziecko przyswaja sobie j\u0105 od najbli\u017cszego otoczenia drog\u0105 na\u015bladownictwa. M\u00f3wienie zatem jest sprawno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej trzeba si\u0119 uczy\u0107, tak jak wszelkich innych sprawno\u015bci. Jest to mo\u017cliwe dzi\u0119ki sukcesywnemu dojrzewaniu r\u00f3\u017cnych organ\u00f3w mowy. Po urodzeniu \u017caden z tych organ\u00f3w nie jest jeszcze gotowy do swych czynno\u015bci. Mowa wytwarza si\u0119 dzi\u0119ki skoordynowanej aktywno\u015bci muskulatury j\u0119zyka, warg, gard\u0142a, podniebienia, krtani i p\u0142uc. Rozw\u00f3j mowy dziecka post\u0119puje r\u00f3wnolegle z rozwojem motoryki narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych. Dziecko \u0107wiczy narz\u0105dy artykulacyjne poprzez czynno\u015bci ssania, po\u0142ykania , \u017cucia. W ten spos\u00f3b j\u0119zyk przygotowuje si\u0119 do wymowy g\u0142osek. Najtrudniejsze g\u0142oski sz, \u017c, cz, d\u017c oraz r wymagaj\u0105 dodatkowych precyzyjnych ruch\u00f3w, np. uniesienie j\u0119zyka, ruchy wibracyjne. Prawid\u0142owa artykulacja g\u0142osek warunkuje rozw\u00f3j mowy dziecka.
\nRozw\u00f3j mowy nie u wszystkich dzieci przebiega jednakowo: u jednych szybciej, i te dzieci zaczynaj\u0105 m\u00f3wi\u0107 wcze\u015bniej, u innych za\u015b wolniej, co przejawia si\u0119 p\u00f3\u017aniejszymi pocz\u0105tkami mowy i wolniejszym przyswajaniem sobie wymowy pewnych g\u0142osek.
\nRozw\u00f3j mowy dziecka trwa kilka lat i w jego przebiegu wyodr\u0119bniaj\u0105 si\u0119 pewne okresy, kt\u00f3rych czas trwania mo\u017cna w przybli\u017ceniu okre\u015bli\u0107 w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:
\n-okres melodii (0-1 r. \u017c.),
\n-okres wyrazu (1-2 r. \u017c.),
\n-okres zdania (2-3 r. \u017c.),
\n-okres swoistej mowy dzieci\u0119cej (3-7 r. \u017c.).<\/p>\n
W wychowaniu przedszkolnym szczeg\u00f3lnie wa\u017cne s\u0105 dwa ostatnie okresy. WADY WYMOWY<\/strong> Opracowa\u0142a:<\/p>\n Logopeda mgr Aneta Cinka<\/p>\n Literatura: Mowa nie jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wrodzon\u0105. Dziecko przyswaja sobie j\u0105 od najbli\u017cszego otoczenia drog\u0105 na\u015bladownictwa. M\u00f3wienie[…]<\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,15],"tags":[],"class_list":["post-2746","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kto-czyta-nie-bladzi","category-logopedia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55659,"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2746\/revisions\/55659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pm4-gorzow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOkres zdania (od 2 do 3 roku \u017cycia).<\/strong>
\nOkres ten jest prze\u0142omowy w rozwoju mowy, gdy\u017c gwa\u0142townie ro\u015bnie liczba s\u0142\u00f3w (800 \u2013 1500 s\u0142\u00f3w) i dziecko przyswaja sobie wtedy podstawy systemu leksykalnego i morfologicznego j\u0119zyka.
\nDziecko zaczyna komunikowa\u0107 si\u0119 tworz\u0105c zdania i r\u00f3wnowa\u017cniki zda\u0144, najcz\u0119\u015bciej niezgodne z regu\u0142ami gramatycznymi, kolejno: oznajmuj\u0105ce, rozkazuj\u0105ce, pytaj\u0105ce, wykrzyknikowe.
\nW tym okresie dziecko powinno ju\u017c wypowiada\u0107 wszystkie samog\u0142oski, r\u00f3wnie\u017c te nosowe a tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142g\u0142osek: p, b, m, f, w, k, g, ch, t, d, n, l, \u015b, \u017a, \u0107, d\u017a, \u0144 oraz zmi\u0119kczone : pi, bi, mi, ki, gi. Pod koniec tego okresu mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 ju\u017c g\u0142oski : s, z, c, dz, a czasami nawet sz, \u017c, cz, d\u017c. Wymienione g\u0142oski nie zawsze s\u0105 pe\u0142nowarto\u015bciowe, bywaj\u0105 zast\u0119powane innymi \u0142atwiejszymi g\u0142oskami, wskutek ma\u0142ej sprawno\u015bci narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych.
\nOkres swoistej mowy dzieci\u0119cej (od 3-7 roku \u017cycia).<\/strong>
\nPodstawowym \u015brodkiem porozumiewania si\u0119 dziecka w wieku przedszkolnym s\u0105 zdania, jednak zasady ich budowania nie s\u0105 jeszcze w pe\u0142ni ukszta\u0142towane. Stopniowo mowa upodabnia si\u0119 coraz bardziej do mowy og\u00f3lnej.
\nDziecko 3-letnie
\npotrafi porozumie\u0107 si\u0119 z otoczeniem, mowa jego jest ju\u017c w pewnym stopniu ukszta\u0142towana. Nie jest jednak pozbawiona b\u0142\u0119d\u00f3w i jej rozw\u00f3j odbywa si\u0119 w dalszym ci\u0105gu.
\nDziecko zaczyna odr\u00f3\u017cnia\u0107 d\u017awi\u0119ki s, z, c, dz od ich mi\u0119kkich odpowiednik\u00f3w
\nPowinno wymawia\u0107 wszystkie samog\u0142oski, ustne, i nosowe:
\na, o, e, u, i, y, \u0105, \u0119, chocia\u017c w mowie jego mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 odst\u0119pstwa, np. zamiana samog\u0142osek: a=o, e=a, i=y. Jest to zwi\u0105zane z nie wykszta\u0142con\u0105 sprawno\u015bci\u0105 narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych.
\nPowinny wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c sp\u00f3\u0142g\u0142oski twarde i zmi\u0119kczone: m, mi, b, bi, p, pi, f, fi, w, wi, \u015b, \u0107, \u017a, d\u017a, \u0144, k, g, ki, gi, ch, t, d, n, l, li, j, \u0142.
\nPowinny pojawi\u0107 si\u0119 g\u0142oski : s, z, c, dz, a nawet sz, \u017c, cz, d\u017c
\nDziecko 4- letnie<\/strong>
\nUtrwala takie g\u0142oski jak: s, z, c, dz. Dziecko nie powinno ju\u017c wymawia\u0107 ich jak: \u015b, \u0107, d\u017a, \u017a.
\nPojawia si\u0119 g\u0142oska r, cho\u0107 jej op\u00f3\u017anienie nie powinno jeszcze niepokoi\u0107.
\nG\u0142oski sz, \u017c, cz, d\u017a dziecko jeszcze zamienia na s, z, c, dz lub \u015b, \u017a, \u0107, d\u017a.
\nDziecko 4-5-letnie<\/strong>
\npojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142oski sz, \u017c, cz, d\u017c,
\nMowa dziecka daleka jest od doskona\u0142o\u015bci. Wyrazy s\u0105 poskracane, g\u0142oski poprzestawiane, grupy sp\u00f3\u0142g\u0142oskowe – uproszczone. Wyst\u0119puj\u0105 zlepki wyraz\u00f3w i nowotwory j\u0119zykowe.
\nDziecko 5- letnie<\/strong>
\nMowa dziecka jest ju\u017c w zasadzie zrozumia\u0142a. G\u0142oski sz, \u017c, cz, d\u017c, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 w czwartym roku \u017cycia, zaczynaj\u0105 si\u0119 utrwala\u0107. Dziecko potrafi je poprawnie powt\u00f3rzy\u0107, cho\u0107 w mowie potocznej mog\u0105 jeszcze by\u0107 wymawiane jak s, z, c, dz.
\nG\u0142oska r powinna by\u0107 wymawiana, ale cz\u0119sto pojawia si\u0119 dopiero w tym okresie.
\nDziecko 6-letnie<\/strong>
\nMowa dziecka powinna ju\u017c by\u0107 opanowana pod wzgl\u0119dem d\u017awi\u0119kowym.
\nW tym wieku dziecko powinno tak\u017ce prawid\u0142owo wyodr\u0119bnia\u0107 w wyrazach sylaby i g\u0142oski, uchwyci\u0107 ich kolejno\u015b\u0107 w wyrazie (np. sz-a-f-a), a tak\u017ce odr\u00f3\u017cnia\u0107 poszczeg\u00f3lne g\u0142oski (np. kasa \u2013 kasza, Tomek \u2013 domek).
\nDziecko prowadzi swobodne rozmowy z otoczeniem.<\/p>\n
\nRozw\u00f3j mowy nie zawsze przebiega prawid\u0142owo. Gdy tak si\u0119 dzieje mamy do czynienia z zaburzeniem mowy obejmuj\u0105cym wszelakie trudno\u015bci z j\u0119zykowym porozumiewaniem si\u0119. Jednym z zaburze\u0144 mowy s\u0105 wady wymowy rozumiane jako zaburzenia artykulacji, odst\u0119pstwa od norm fonetycznych (wymawianiowych) przyj\u0119tych w danym j\u0119zyku. Wady te przyjmuj\u0105 szerok\u0105 gam\u0119 odchyle\u0144 od normy poczynaj\u0105c od drobnych nieprawid\u0142owo\u015bci w realizacji poszczeg\u00f3lnych g\u0142osek, a\u017c po ci\u0119\u017ckie wady, utrudniaj\u0105ce kontakt z otoczeniem.
\nNieprawid\u0142owa realizacja g\u0142osek w wadach wymowy mo\u017ce mie\u0107 dwojak\u0105 posta\u0107:
\n1) opuszczania oczekiwanego d\u017awi\u0119ku \u2013 inaczej elizja, lub mogilalia
\n2) zast\u0119powania d\u017awi\u0119ku przez inny, realizowany prawid\u0142owo, lub przez d\u017awi\u0119k zniekszta\u0142cony \u2013 inaczej substytucja, lub paralalia.
\nDo najcz\u0119stszych wad wymowy zaliczamy:
\na) sygmatyzm
\nb) rotacyzm
\nc) kappacyzm
\nd) gammacyzm
\ne) lambdacyzm
\nf) wymow\u0119 bezd\u017awi\u0119czn\u0105
\ng) nosowanie
\nSygmatyzm
\nSygmatyzm (seplenienie) to wada polegaj\u0105ca na nieprawid\u0142owej artykulacji sp\u00f3\u0142g\u0142osek dentalizowanych: s, z, c, dz, \u015b, \u017a, \u0107, d\u017a, sz, \u017c, cz, d\u017c. Jest to najcz\u0119\u015bciej spotykane zaburzenie artykulacji u dzieci.
\nWyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna r\u00f3\u017cne rodzaje sygmatyzmu:
\n– mogisygmatyzm \u2013 polegaj\u0105cy na opuszczaniu d\u017awi\u0119ku (zamiast szafa \u2013 afa)
\n-para sygmatyzm \u2013 polegaj\u0105cy na zast\u0119powaniu jednej g\u0142oski inn\u0105 ( np. safa)
\n-sygmatyzm w\u0142a\u015bciwy \u2013 polegaj\u0105cy na deformacji sp\u00f3\u0142g\u0142osek dentalizowanych. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce deformacje sp\u00f3\u0142g\u0142osek: seplenienie boczne, seplenienie mi\u0119dzyz\u0119bowe, seplenienie dorsalne, seplenienie gard\u0142owe, seplenienie krtaniowe, seplenienie nosowe, seplenienie przyz\u0119bowe, seplenienie szumi\u0105ce, seplenienie wargowe, seplenienie wargowo-z\u0119bowe.
\nRotacyzm
\nRotacyzm to drugi po sygmatyzmie, cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105cy rodzaj wad wymowy, kt\u00f3ry polega na zaburzonej artykulacji g\u0142oski r. Podobnie jak w sygmatyzmie wyr\u00f3\u017cniamy:
\n– mogirotacyzm \u2013 polegaj\u0105cy na opuszczaniu g\u0142oski r
\n– pararotatyzm \u2013 polegaj\u0105cy na zast\u0119powaniu g\u0142oski r innymi g\u0142oskami, najcz\u0119\u015bciej l i j.
\n– rotacyzm w\u0142a\u015bciwy \u2013 polegaj\u0105cy na tworzeniu zamiast g\u0142oski r d\u017awi\u0119ku nie wyst\u0119puj\u0105cego w systemie fonetycznym j\u0119zyka polskiego. Na skutek zmiany miejsca artykulacyjnego wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce rodzaje rotacyzmu w\u0142a\u015bciwego: boczny, gard\u0142owy, j\u0119zyczkowy, krtaniowy, policzkowy, nosowy, wargowy.
\nKappacyzm
\nKappacyzm to zaburzenie artykulacji polegaj\u0105ce na nieprawid\u0142owej artykulacji g\u0142oski k. Ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b wadliwej realizacji d\u017awi\u0119ku k wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 mogikappacyzm (opuszczanie g\u0142oski k), parakappacyzm (zast\u0119powanie g\u0142oski k, inn\u0105, najcz\u0119\u015bciej g\u0142osk\u0105 t) oraz kappacyzm w\u0142a\u015bciwy (przemieszczenie miejsca artykulacyjnego, najcz\u0119\u015bciej do krtani).
\nGammacyzm
\nGammacyzm to zaburzenie artykulacji polegaj\u0105ce na nieprawid\u0142owej artykulacji g\u0142oski g. Ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b wadliwej realizacji d\u017awi\u0119ku k wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 mogigammacyzm (opuszczanie g\u0142oski g), paragammacyzm (zast\u0119powanie g\u0142oski g, inn\u0105, najcz\u0119\u015bciej g\u0142osk\u0105 d) oraz gammaacyzm w\u0142a\u015bciwy (przemieszczenie miejsca artykulacyjnego, najcz\u0119\u015bciej do krtani).
\nLambdacyzm
\nLambdacyzm jest wad\u0105 wymowy polegaj\u0105ca na nieprawid\u0142owej realizacji g\u0142oski l. Podobnie jak w przypadku pozosta\u0142ych wad wymowy mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107: mogilambdacyzm (opuszczanie d\u017awi\u0119ku), paralambdacyzm (zast\u0119powanie g\u0142oski l, najcz\u0119\u015bciej g\u0142osk\u0105 j) oraz lambdacyzm w\u0142a\u015bciwy (deformacja najcz\u0119\u015bciej polega na mi\u0119dzyz\u0119bowej realizacji g\u0142oski).
\nMowa bezd\u017awi\u0119czna
\nMowa bezd\u017awi\u0119czna to wada wymowy polegaj\u0105ca na braku realizacji sp\u00f3\u0142g\u0142osek d\u017awi\u0119cznych i zast\u0119powaniu ich odpowiednikami bezd\u017awi\u0119cznymi lub realizowaniu g\u0142osek d\u017awi\u0119cznych jako g\u0142oski p\u00f3\u0142d\u017awi\u0119czne.
\nWymowa bezd\u017awi\u0119czna dotyczy 13 g\u0142osek polskich, wyst\u0119puj\u0105cych w opozycji d\u017awi\u0119czna-bezd\u017awi\u0119czna (b-> p, bi-> pi, d-> t, z-> s, \u017c-> sz, \u017a-> \u015b, dz-> c, d\u017c-> cz, d\u017a-> \u0107, w-> f, wi-> fi, g-> k, gi-> ki). Ubezd\u017awi\u0119cznieniu nie ulegaj\u0105 samog\u0142oski i sp\u00f3\u0142g\u0142oski d\u017awi\u0119czne, kt\u00f3re nie maj\u0105 odpowiednik\u00f3w w g\u0142oskach bezd\u017awi\u0119cznych. Wymowa bezd\u017awi\u0119czna znacznie cz\u0119\u015bciej spotykana jest u dzieci ni\u017c u doros\u0142ych. Zast\u0119powanie sp\u00f3\u0142g\u0142osek d\u017awi\u0119cznych bezd\u017awi\u0119cznymi pojawia si\u0119 jako wada samodzielna lub w po\u0142\u0105czeniu z innymi zaburzeniami artykulacji. Wymowie bezd\u017awi\u0119cznej zwykle towarzyszy obni\u017cenie tonusu mi\u0119\u015bni warg i policzk\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 wiotkie oraz cichy, monotonny i bezbarwny g\u0142os.
\nWyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wymow\u0119 bezd\u017awi\u0119czn\u0105 ca\u0142kowit\u0105, kiedy zaburzeniu ulegaj\u0105 wszystkie g\u0142oski d\u017awi\u0119czne maj\u0105ce odpowiedniki w g\u0142oskach bezd\u017awi\u0119cznych, oraz wymow\u0119 bezd\u017awi\u0119czn\u0105 cz\u0119\u015bciow\u0105 \u2013 zaburzeniu ulega cz\u0119\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142g\u0142osek d\u017awi\u0119cznych.
\nNosowanie
\nNosowanie (inaczej rynolalia) to zaburzenie artykulacji oraz zaburzenie barwy g\u0142osu w nast\u0119pstwie wadliwego rezonansu nosowego, polegaj\u0105ce na m\u00f3wieniu z nieprawid\u0142owym poszumem nosowym.
\nW nosowaniu otwartym g\u0142oski ustne realizowane s\u0105 z nadmiernym rezonansem nosowym, zniekszta\u0142caj\u0105cym d\u017awi\u0119k przede wszystkim samog\u0142osek i tych sp\u00f3\u0142g\u0142osek, kt\u00f3re wymagaj\u0105. Podczas realizowaniu g\u0142osek ustnych nie dochodzi do zamkni\u0119cia przej\u015bcia mi\u0119dzy jam\u0105 ustn\u0105 a nosogardziel\u0105 i jamami nosowymi.
\nW nosowaniu zamkni\u0119tym podczas wymowy g\u0142osek nosowych wyst\u0119puje zmniejszenie rezonansu nosowego, zmienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c barwa g\u0142osek ustnych, a tak\u017ce cz\u0119sto obserwuje si\u0119 trudno\u015bci w oddychaniu.
\nNatomiast nosowanie mieszane polega na braku lub os\u0142abieniu rezonansu nosowego z jednoczesn\u0105 nazalizacj\u0105 g\u0142osek ustnych.<\/p>\n
\n1. Balejko A., Jak usuwa\u0107 wady wymowy. Porady dla nauczycieli i rodzic\u00f3w, Bia\u0142ystok 1994
\n2. Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa 1978
\n3. Michalak-Widera I., Mi\u0142e uszom d\u017awi\u0119ki. Usprawnianie narz\u0105d\u00f3w mowy i \u0107wiczenia prawid\u0142owego wymawiania g\u0142osek, Katowice 2003
\n4. Rodak R., Terapia dziecka z wad\u0105 wymowy, Warszawa 1994
\n5. Skorek E., Oblicza wad wymowy, Warszawa 2001
\n6. So\u0142tys-Chmielowicz A., Zaburzenia artykulacji. Teoria i praktyka, Krak\u00f3w 2008<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"