Czy to smutek, czy już depresja?

Depresja jest pojęciem szeroko używanym we współczesnym języku. W mowie potocznej „depresja” oznacza stan smutku, przygnębienie, chandrę, gorsze samopoczucie psychiczne. Perspektywa medyczna ukazuje nam jednak ustrukturyzowany wzór objawów, schorzenie niosące ze sobą poczucie bezsensu życia, obniżające znacząco jego komfort, wiążące się z podwyższoną śmiertelnością, w tym samobójczą.

Depresja może pojawić się w każdym okresie życia człowieka, także u dzieci oraz u osób w wieku starszym. Około 10-15% całkowitej populacji świata miało, ma lub będzie miało jeden lub więcej epizodów depresyjnych w ciągu życia. Rozpowszechnienie depresji waha się w zakresie 14,4-18%. Występuje ona w okresie dzieciństwa z równą częstotliwością u obu płci, po okresie dojrzewania płciowego dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Z orientacyjnych danych WHO wynika, że w chwili obecnej cierpi na nią co najmniej 350 milionów ludzi na całym świecie. W grupie dzieci i młodzieży symptomy depresji przejawia 0,3% dzieci w wieku przedszkolnym, 2% dzieci w szkole podstawowej oraz 4-8 % dorastających w grupie wiekowej 13- 18 lat (w ostatnich latach notuje się wysokie tendencje wzrostowe). Polskie badania epidemiologiczne wskazują na rozpowszechnienie depresji spełniającej kryteria tzw. epizodu depresyjnego u 27- 54% populacji nastolatków w zależności od fazy dojrzewania i środowiska wychowawczego. Warto podkreślić, że w grupie tej nie obserwujemy jeszcze zjawiska braku tolerancji i stygmatyzacji osób z zaburzeniami psychicznymi, do zmiany obrazu tych osób dochodzi w końcowym okresie adolescencji.

Epidemiologia

  • Depresja zaliczana jest do zaburzeń nastroju (afektywnych).
  • Depresja jest chorobą. Ma charakter długotrwały. Cechuje się nadmiernym obniżeniem nastroju oraz zaburzeniami w zakresie czynności poznawczych i zachowania.
  • Charakterystyczny dla depresji jest podwyższony poziom lęku.
  • Depresja u dzieci i młodzieży dawniej nie była zauważana. Głównym powodem było bagatelizowanie złego samopoczucia najmłodszych i uznawanie ich za niezdolnych do przeżywania depresji, a w przypadku adolescentów rozpatrywanie objawów depresji w kontekście normalnych zmian rozwojowych.
  • Dziś już wiemy, że depresja może występować u dzieci i młodzieży.

 

Depresja kliniczna dotyczy:

  • 1% dzieci przedszkolnych, powyżej 2 roku życia;
  • 2% dzieci w wieku 6-12 lat;
  • w grupie nastolatków, wg niektórych badań 5-8%.

Ryzyko zachorowania na depresję wzrasta wraz z wiekiem. Zmienia się również rozkład płci – wśród dzieci tyle samo dziewcząt i chłopców cierpi na depresję, w okresie adolescencji dwa razy więcej dziewcząt.

Przyczyny depresji u dzieci i młodzieży

Rozpatrując przyczyny depresji zawsze należy brać pod uwagę:

  1. Procesy biochemiczne zachodzące w mózgu,
  2. Czynniki genetyczne (ryzyko wystąpienia depresji u dzieci których rodzice cierpieli na to zaburzenia waha się w przedziale 15-45%),
  3. Wpływ środowiska zewnętrznego.

Współwystępowanie innych zaburzeń

W przypadku depresji u dzieci i młodzieży zauważa się współwystępowanie zaburzeń lękowych.

Innymi zaburzeniami współwystępującymi są zaburzenia zachowania, opozycyjno-buntownicze oraz zaburzenia związane z zażywaniem substancji psychoaktywnych.

Czy to smutek, czy już depresja?

Podstawowe różnice

Smutek

  • To emocja, której doświadczanie jest naturalne dla każdego człowieka, niezależnie od płci i wieku.
  • Ma charakter krótkotrwały.
  • Zmienny nastrój – są lepsze i gorsze momenty.
  • Nie zakłóca znacząco codziennego funkcjonowania.
  • Nie wymaga podejmowania terapii.

Depresja

  • To choroba, która wymaga rozpoczęcia procesu terapeutycznego.
  • Ma charakter długotrwały.
  • Trwale obniżony nastrój.
  • Uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie.
  • Często wymaga podjęcia farmakoterapii, a jej wdrożenie przynosi poprawę funkcjonowania.

Objawy depresji

  • Podwyższony poziom lęku- głównie lęk przed przyszłością;
  • Zaburzenia sfery poznawczej- trudności w uczeniu się, zaburzenia koncentracji uwagi, trudności w skupieniu, poczucie nieoryginalności myślenia;
  • Obniżone poczucie własnej wartości, przekonanie o nieskuteczności własnych działań, czucie nudy i anhedoni (niezdolność do odczuwania przyjemności);
  • Zaburzenia aktywności- zaburzenia rytmu snu (trudności w zasypianiu, wczesne wstawanie, lepsze funkcjonowanie w godzinach wieczornych), szybka męczliwość,
  • zaniedbania w dbaniu o wygląd zewnętrzny.

 

Bibliografia

  1. Bomba J. (2012), Depresja młodzieńcza [w:] Namysłowska I. (red.), Psychiatria dzieci i młodzieży, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
  2. Kalinowska S., Nitsch K., Duda P., Trześniakowska-Drukała B., Samochowiec J (2013), Depresja u dzieci i młodzieży. Obraz kliniczny, etiologia, terapia [w]: Annales Academiae Medicae Stetinensis, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, nr 59, 1, s. 32-33.
  3. Kendall P. C. (2004), Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  4. Łoza B., Parnowski T. (2012), Nowa depresja. Nowe leczenie, Warszawa [w:] Kalinowska S., Nitsch K., Duda P., Trześniowska-Drukała B., Samochowiec J., Depresja u dzieci i młodzieży – obraz kliniczny, etiologia, terapia. Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin, 2013
  5. Turno M. (2010), Dziecko z depresją w szkole i przedszkolu, Informacje dla pedagogów i opiekunów. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

 

Opracowała:

Małgorzata Woronowicz